En Güzel Süs Bitkileri - 4

ACEM BORULARI (Campsis cinsi)

 2 türü bulunan, yaprak döken sarılacılardır. Gözalıcı çiçekleri vardır. Acem Boruları portakal-kırmızı renkli muhteşem çiçekleri ile çok gösterişli asmalardır. Özellikle geniş alanlarda, duvar, çardak, çit ve parmaklıkların yeşillendirilmesinde sıklıkla kullanılırlar. havai kökcükleri ile tutunarak ve sarılarak 9 m. ye kadar boylanabilirler. Çıplak gövdeli ağaçların gövdelerini sardırmak da mümkündür. Borazan ve Trompet Çiçeği olarak da bilinen bu bitkiler, yaz ortasına doğru çiçeklenir ve uzun süre çiçekli kalırlar. Çiçekleri açık kaldıkları sürece kuşları bahçenize çekerler. Acem Boruları hemen tüm bölgelerimize uyum sağlayabilirler. Akdeniz ve Ege bölgelerimizde zemin kaplama amacıyla kullanıldıklarında yapraklarını dökmezler. Tam güneş alan yerlere ve organik maddelerce zengin, iyi drene olan, hafif nemli topraklara dikin. Zayıf topraklarda düzenli gübreleme yapın. Genç bitkileri sarılıcı kökçükleri gelişine kadar destekleyin. Özellikle gençken yapılacak budamalara iyi tepki verirler. Budamalar uçlardan hafifçe kırpma şeklinde olmalıdır.

Üretilmeleri; tohum ve çelikle olur.


ACEM BORUSU (Campsis radicans)

Memleketimizde en çok kullanılan Campsis türüdür. Çok dayanıklı ve odunsu bir gövdeye sahip asmalardır. Kırmızı-portakal çiçekler Temmuz ortasında belirir ve Eylül sonuna kadar açık kalabilirler. Kuvvetli donlardan zarar görürlerse de ilkbaharda yeniden sürerler. "Flava"nın sarı çiçekleri vardır. "Praecox" kırmızı çiçeklerdir. "Speciosa" kültivari ise fazla tırmanıcı değildir. 12 m.ye kadar boylanabilirler.



ÇİN BORUSU (Campsis grandiflora)

Yaz ortasında geniş ve kızıl renkli çiçekler açar. Diğer Campsis türlerinden soğuğa daha az dayanıklıdır ve onlar kadar büyük ve yayılıcı olmazlar. Kısıtlı gelişmeleri sebebiyle özellikle küçük bahçeler önerilirler. Bizde henüz pek tanınmamaktadır.



MELEZ ACEM BORUSU (Campsis x taglabuana)

İki Campsis türünün en değerli hibrididir. Seyrek çiçekler, seyrek kümeler halinde açarlar. 8-9 m. boylanabilir ve soğuğa dayanıklıdır.



BEZELYE ÇALISI (Caragana arborescens)

 Yaprak döken çalılardır. Gösterişli çiçekleri vardır. Patlangaç Ağacı olarak da bilinen Bezelye Çalılarının, ilkbahar sonunda açan kahverengi-sarı hoş kokulu çiçekleri ve yazın beliren dekoratif tohum zarfları vardır. Çiçekleri bezelye çiçeklerin çok benzediğinden bu ismi almıştır. Şiddetli soğuklara, sıcağa, rüzgara ve kuraklığa son derece mukavim çalılardır. Anavatanları Siberya olan bu bitkiler soğuk ve çok rüzgarlı bölgelerde doğal bir kar çiti olarak kullanılabilir. Çok sık olan dokuları ile budanan ya da budunmayan çit teşkiline son derece uygundur. 2-3 m. boy ve 1-2 m. yayılım yapabilir. Kuvvetli budanmaya dayanıklıdır. Çiçekler bir önceki senenin sürgülerinden oluştuğu için budamalar çiçeklenmeden hemen sonra yapılmalıdır. "Pendula" çok dikkat çekici bir çalıdır.

Tam güneş alan kısımlara ve iyi drene olan topraklara dikin. Üretilmeleri; tohum, çelik ve yeni sürgünlerle olur.



DOĞUŞ ERİĞİ (Carissa grandiflora)

 Herdemyeşil çalılardır. Gösterişli çiçekleri vardır. Güney Afrika kökenli olan bu bitki gösterişli parlak yaprakları, narin, beyaz çiçekleri ve yenebilir meyveleri ile bahçenize bambaşka bir güzellik katar. Ülkemizde pek tanınmayan bu tropik bitkiyi ılıman Akdeniz ve Ege sahillerinde yetiştirmek mümkündür. Dona karşı dayanıksız olan u bitkinin bodur kültivarı yer örtücü olarak uygundur. Uzun boylu türler ise hafifçe budanıp uzun boylu bir perde olarak ya da kuvvetli budanıp bodur çit olarak kullanılabilir. Doğuş Eriklerini vurgu bitkisi ya da soğuk iklimlerde bol güneş alabilen yerlerde ev içinde de yetiştirebilirsiniz. Kültivarların büyüme alışkanlıkları farklılar gösterir. Çoğu dikenlidir. Oval yapraklar 8-10 cm. uzunlukta, parlak ve koyu yeşildir. 5 yaprakçıklı ve 5-6 cm. uzunluğundaki çiçekleri yıldıza benzer ve hoş kokuludurlar. Kırmızı, erik şeklindeki meyveler 2-4 cm. çapında ve değişik tadlardadır.

Yetiştirilmeleri kolaydır ve pekçok toprağa uyum sağlarlar. Deniz kenarlarında yetişebildikleri gibi ılıman olmak kaydıyla iç kısımlarda da yetiştirilebilirler. Hem güneşte hem de gölgede yetişebilirler. Bununla birlikte gölgede yetişenlerin meyve büyüklüğü ve kalitesi düşer. Arsız ve yayılıcı dallarının budanması gerekir.

En değerli varyeteleri şunlardır; "Fancy" dikey bir çalıdır, yüksekliği 2 m.ye ulaşır, çiçeği çok, meyvesi büyük ve tatlıdır.

"Green Carpet" 30-40 cm. boylanan, 1-1,5 m. yayılabilen, küçük yapraklı, yavş büyüyen ve bodur bir kültivardır.

"Ruby Point" 2 m.ye kadar boylanabilen, yıl boyunca gösterişli kırmızı uçlu yapraklara sahip güzel bir kültivardır.



KALİFORNİA LEYLAKLARI (Ceanothus cinsi)

 Herdemyeşil çalılardır. Gözalıcı çiçekleri vardır. Yabani Leylak ve Kese Çiçeği olarak da bilinen Kaliforniya Leylaklarının 60'a yakın türü vardır.

Bu tür çalı formlu bitkilerde nadir olarak görülen mavi çiçekler, Yabani Leylakların en çarpıcı özellikleridir. Güneşi severler, açık alanda ve kenarlarda vurgu çalısı olarak kullanılabilirler. 1,5 m. ile 5 m. arasında değişik boylarda türleri vardır. Yapraklar parlak yeşildir. Çiçek renkleri beyazla eflatun-mavi arasında değişir ve çeşidine göre Martla Mayıs arasında açarlar. Humuslu, geçirgen topraklara ve siper yerlre dikin. Tuttuktan sonra, kök çürüklerine sebebiyet vermemek için yazın sulamaktan kaçının.

Üretilmeleri; Temmuz-Ağustos aylarında çelikle ve daldırma ile olur. "Delight" mavi-mor, yoğun çiçeklidir. "Topaz" bol çiçeklenme için kuvvetli budanmalıdır, "Burkwoodi" bol çiçekli, nadide bir kültivardır.



BATI GÜRGENİ (Carpinus betulus)

Yaprak döken ağaçlardır. Güney bölgelerimiz hariç bütün Anadolu'da yetişebilen yerli bir türdür. Batı Gürgenleri şehir ağaçlandırmalarında kullanılabilecek en iyi ağaçlardan birisidir. Sık yapraklı olan bu ağaçlar kaplarda da yetiştirilebilirler. Gençken dikey ve dar bir büyüme alışkanlıkları varken, olgunlaştıkça geniş, piramidal bir hal alırlar. Toprak seviyesine yakın ve yatay dallanma alışkanlığı, Batı Gürgenine çok ilginç bir siluet kazandırır. Koyu yeşil ve oval yapraklar 10-12 cm. boya ulaşırlar. Yapraklar sonbaharda sarı-kahverengi renklenmeler yapar. Kahverengi, kuru yaprakların pekçoğu kış boyu ağaçta kalabilir. Kanat şeklinde olan meyve demetleri, salkımımsı ve dekoratiftir.

Batı Gürgenleri yapraklı iken yoğun gölge verirler. Kış aylarında ise çok sayıda ince dalları ve üzerlerinde kalmış yapraklar sebebiyle yine koyuya yakın gölge sağlarlar.

Bu ağaçlar hafif gölgeye tolerans gösterirlerse de tam güneşte en iyi gelişirler. Nemli fakat iyi drene olan topraklara dikin. Budama ve kesmeye son derece dayanıklı olduklarından çit, kenar ve topiary olarak kullanılabilirler. Önemli bir hastalık problemleri yoktur.

"Fastigiata" kültivarı dikey bir ağaçtır ve büyüme karakteri ile diğerlerinden ayrılır. Bütün dallar yukarı doğru bir açı yapar ve genç ağaçlar sık, dikey bir form olştururlar. Olgunlaşan ağaçlar ise diley ve oval bir şekil alırlar. Yapraklar 5-12 cm. uzunlukta ve dar, oval biçimlidir. İlkbahar başında açan yapraklar sonbaharda sararır ve dökülürler. Bu kültivar dar yerler için mükemmel bir seçimdir. Sokak ağacı olarak dikildiğinde evlere zarar vermez ve trafiği engellemez. Gençken hızlı büyür, çabuk ve sık bir görüntü sağlar. Kuvvetli rüzgarlardan ve buzdan etkilenmez. "Pyramidalis" piramit formundadır.

Üretilmeleri; tohumla ve aşı ile olur.



YABAN CEVİZİ (Carya ilionensis)

 Yaprak döken ağaçlardır. Yaban Cevizleri heybetli, yuvarlak tepeli ve hızlı büyüyen ağaçlardır. Yaprak kümeleri dar yaprakçıklardan oluşur ve hoş, geçirgen bir gölge sağlarlar. Ilıman iklimlerde yenebilir meyveler verirler. Anavatanları Amerika'dır. Ülkemizde pek tanınmayan bu tür, ılıman iç bölgelerimize de uyum sağlayabilir ancak en iyi ılıman sahil kesimlerimiz içindir.

Derin, iyi süzülen nemli topraklara dikin. Fazla miktarda meyve almak için dişi ve erkek ağaçlar birlikte dikilmelidir. 20-30 m.ye kadar boylanabildiklerinden küçük yerlere dikilmeleri uygun olmaz. Geniş alanlarda tek tek ya da gruplar halinde kullanılabilirler. Üretilmeleri; tohumla ve aşı ile olur. Ülkemizde daha çok parklarda olmak üzere Yabani Akceviz yetiştirilmektedir. (Carya alba). Bu tür de, hızlı büyüyen heybetli ağaçlardır. Yaban Cevizleri Pekan adıyla da bilinirler.



KATALPALAR (Catalpa cinsi)

 11 kadar türü bulunan, bir kısmı yaprağını döken, bir kısmı dökmeyen ağaçlardır. Gösterişli çiçekleri vardır. Gösterişli çiçekleri ve güzel yaprakları sebebiyle peyzajda kullanılan Katalpalar Puro Ağacı ve Sigara Ağacı olarak da bilinir.

Geniş çimenlik alanlarda gerçekten çok gösterişli olurlar. Bazı türler sokak ağaçlandırmalarında da kullanılır. Çiçekler türlere göre beyaz, pembe ya da sarı olabilir. İlkbahar sonu ya da yaz başında çiçeklenirler. Yapraklar 3 loblu ve büyüktür. Meyve kapsülleri ince sigara ya da puro gibidir. Kuzey Amerika ve Doğu Asya'da doğal olarak yetişirler.

Sigara Ağaçları soğuk ve kuru rüzgarlardan etkilenmeyecekleri kuytu yerlere dikilmelidir. Bodur türleri özellikle yavaş büyürler. Tercihen tam güneş alan yerlere ve organik maddelerce zengin, derin topraklara dikin.

Üretilmeleri; kışın dikilen kök çelikleri ve tohumla olur.



LEYLAK YAPRAKLI KATALPA (Catalpa bignonoides)

Geniş, yuvarlak ve hızlı büyüyen bu ağacın, 15-20 cm. uzunluğunda, kalp şeklinde, çürüdüğünde kötü kokan yaprakları vardır. Çiçek topları 20-25 cm. uzunluktadır. Beyaz renkte olan çiçeklerin sarı çizgileri ve kahverengi benekleri vardır. Olgun ağaçlar çiçeklendikleri vakit büyük ve harika bir çiçek topunu andırırlar. Bayır ağacı, örnek arğaç ya da vurgu ağacı olarak dikilebilirler. Dayanıklı bir türdür. Ülkemizde de yaygın olarak yetiştirilen bu ağaçlar, 15-20 m. boy ve 6-7 m. yayılım yapabilirler. "Aurea" sarı alacalı yapraklı, "Koechnei" sarı yapraklı ve koyu-yeşil damarlıdır. "Nana" ise bodur bir kültivardır.



BATI KATALPASI (Catalpa speciosa)

Ülkemizde henüz pek tanınmayan bu tür, gençken piramidal, olgunlaştıkça yuvarlak bir form alır. Büyük, geniş yaprakları Leylak yapraklı olandan daha az kötü kokuludur. Çiçekler beyaz renkli ve kahverengi lekelidir. Batı Katalpaları geniş çiçek toplarıyla çok gösterişli ağaçlar olurlar. Diğer ağaçların çiçeklerinin dökülmeye başladığı geç dönemde çiçeklenmesi, bahçenizdeki çiçek açma ardıllığı açısından önemlidir. Döküntülerinin problem oluşturmayacağı geniş alanlarda vurgu ağacı olarak kullanım. Sıcak yazlara ve kurak topraklara son derece dayanıklı olan bu ağaçlar, 25-30 m. boy ve 10-15 m. yayılım yapabilirler.



SEDİR AĞAÇLARI (Cedrus cinsi)

 4 türü ulunan herdemyeşil ağaçlardır. Kuzey Afrika, Asya ve ülkemizde doğal olarak yetişen Sedir ağaçları harikulade gösterişli ve aranan süs ağaçlarıdır.

2 türü ülkemizde doğal olarak yetişmektedir. Gençken piramidal bir formda olan ağaçların tepe kısımları, yaşlandıkça yayvan bir hal alır. Gelişmeleri için yeterli alan sağlanırsa toprak seviyesinden itibaren dallanan harikulade formları olur. Geniş alanlar için çok gösterişli örnek ağaç ya da vurgu ağacı olurlar. Küçük bahçelere dikilmeleri uygun olmaz. Ancak bodur kültivarlar dar alanlar için önerilebilir. Tabii ortamlarında 40-50 m.ye kadar boylanabilen Sedirler, kapta yetiştirildiklerinde çok bodur kalırlar.

Ilıman bölgelere ve tam güneş alan yerlere dikilen Sedir ağaçları hızla büyüyeceklerdir. Organik maddelerce zengin, iyi süzülen, derin topraklara dikin.

Üretilmeleri; tohum ve aşı ile olur.



ATLAS SEDİRİ

Cezayir ve Fas'ın Atlas dağlarında doğal olarak yetişen Atlas Sedirleri, anavatanı Afrika olan çok az sayıda kozalaklı ağaçtan biridir. Tabii ortamında 35-40 m. boylanabilirse de bahçe şartlarında ancak bunun yarısı kadar boylanırlar. Gençken çok hızlı büyüyen bu ağaçların yaşlandıkça büyüme hızları yavaşlar. Yaşlı ağaçlar düz tepeli, yatık dallı ve çok heybetli olurlar. 1-2 cm. uzunluğunda mavimsi-yeşil iğne yaprakları vardır. Alkalen toprakları seven nadir kozalaklılardan biridir.

"Argentea Fastigiata" kültivarı gümüşi-mavi yapraklı ve sütun formludur. Mavi Atlas Sediri "Glauca" gümüşi-mavi yaprakları ile diğer kültivarlardan ayrılır. Sarkık Dallı Mavi Atlas Sedirinin ("Glauca Pendula") mavi iğne yaprakları ve sarkık dalları ile muhteşem bir görüntüsü vardır. Dikey büyümesi için desteklenmezse yere doğru yayılır. Yüksekliği 8-10 m.yi yayılımı ise kimi zaman 15 m.yi bulabilmektedir. "Nana" kültivarı koyu-yeşil yapraklı ve bodurdur.



KIBRIS SEDİRİ (Cedrus brevifolia)

Kıbrıs'da Baf dağlarında doğal olarak yetişen bu türün ülkemizde de doğal olarak yetişmesi kuvvetle umulur. Lübnan Sedirini andıran bir yapısı varsa da ondan daha dardır. Yatay dallanır. 5-8 mm. uzunluktaki iğne yapraklar kalın ve mavi-yeşil renklidir. Donlara karşı oldukça duyarlı olan Kıbrıs Sedirleri Ege ve Akdeniz sahil kısımlarımız için önerilirler. Zarif görünümleri ile çok güzel vurgu ağacı olurlar.



HİMALAYA SEDİRİ (Cedrus deodora)

Anavatanı Himalaya'lar olan bu ağaç en sevimli Sedir Ağaçlarından biridir. Çok çabuk büyür, 30-40 m. boy ve 8-10 m. yayılım yapabilir. İleri derecede yaşlı ağaçların tepe yayılımları 10-12 m. yi bulabilmektedir. İğne yapraklar 3-5 cm. uzunlukta, ince, 30 u birarada ve açık mavi veya gri-yeşil renklidir. Bütün ılıman sahil kesimlerimizde yetişebilirler.

Tam güneş alan kısımlara ve iyi drene olan asidik topraklara dikin. Himalaya sedirleri harikulade güzel vurgu ağacı olurlar. "Kashmir" ve "Kingsuille" en dayanıklı kültivarlardır. Aurea'nın altuni-yeşil yaprakları, "Pendula'nın uzun ve sarkık dalları vardır. "Nivea" kültivarı kar beyazı iğne yaprakları ve çalımsı formludur.



LÜBNAN SEDİRİ (Cedrus libani)

Katran Ağacı olarak da bilinen bu tür Lübnan'da o kadar az sayıda kalmıştır ki, Toroslarda yaygın olarak bulunduklarından dolayı bunlara Toros Sediri demek daha yerinde olur. 1000 yıl kadar yaşayabilen bu ağaçlar, Porsuk Ağaçları ile birlikte ülkemizin anıt ağaçları arasında yer alırlar. Genelde parlak-yeşil iğne yapraklı olan Lübnan Sedirleri, yaşlandıkça geniş ve hakikaten muhteşem bir şekil alırlar.

Sarı-yeşil, mavi-yeşil, gümüşi yapraklı olanları ve sarkık dallı kültivarları bulunmaktadır. "Nana" kültivarı bodur ve çalımsıdır.



YABAN YASEMİNLERİ (Celastrus cinsi)

 30 kadar türü bulunan, yaprak döken sarılıcı bitkilerdir. Gösterişli sonbahar renklenmeleri yapan Yaban Yaseminleri, bütün mevsim boyunca üzerlerinde kalan kırmızı sarı meyveler verirler.

Çok az bakım gerektiren, çabuk büyüyen kuvvetli bitkilerdir. Küçük ağaç ve çalıların yanına dikmeyin çünkü azgın dallar bunları kolaylıkla kaplayacaktır. Dikkatli budamayla çardakları ve çitleri çok güzel ve hızla kapatırlar. Tırmanmaları için bir destek verilmediği takdirde kendi etraflarında dönerek sık, arap saçı gibi tepecikler oluştururlar.

Yaprakları yuvarlağımsı ve açık yeşildir; sonbaharda dökülmeden önce parlak sarı renklenmeler yaparlar. Yeşilimsi-beyaz çiçekler ilkbahar sonunda belirir, ancak küçük ve gösterişsizdirler. Önceleri yeşil olan meyveler sonbaharda sarı-portakal renge dönerler. Meyveler daha sonra koyulaşarak kırmızı kiraz kümelerini andırırlar. Aşırı don olmadan önce ev için süslü dallardan kesebilirsiniz. En iyi meyve verimli için dişi ve erkek asmaları yanyana dikmelisiniz.

Uyumlu bitkilerdir. Birkaç türü soğuk iklimlere ve sert rüzgarlara uyum sağlayabilir. Bataklık ve sulu topraklar için uygun olmayan Yaban Yaseminleri fakir ve kumlu topraklarla, kurak ve sıcak iklimlerde iyi gelişirler. Çiçek ve meyveler yeni dallar üzerinde oluştuğundan, ilkbahar başında yapraklar belirmeden önce kuvvetlice budayın.

Ülkemizde henüz fazla tanınmayan Yaban Yaseminlerini şu an yaygın olarak bulabilmek mümkün değildir.

Üretilmeleri; tohum çelik ve ayırma ile olur.



Celastrus orbiculatus

Kuvvetli, 10-12 metre kadar yayılan bitkilerdir. Yuvarlak yaprakları ve uzun meyveleri vardır. Geniş alanları kaplamada kaullanılırlar. Çin ve Japonya kökenli bitkilerdir.



Celastrus scandens

Oval, açık yeşi renkli, 10 cm. uzunluğunda yaprakları olan kuvvetli asmalardır. Anavatanları Kuzey Amerika'dır.



ÇİTLENBİKLER (Celtis cinsi)

75 kadar türü bulunan, bir kısmı yaprağını dökerken bir kısmı da herdemyeşil ağaç ve çalılardır. Çitlenbikler çok sıcağa, kuraklığa ve fakir topraklara son derece dayanıklı bitkilerdir. Hemen hemen hiç bakım gerektirmeyen, adaptasyon kabiliyetleri çok yüksek ağaçlar olmaları sebebiyle, özellikle fakir ve kurak yerlerin ağaçlandırılmasında çok büyük önem kazanırlar. Gölge ve sokak ağacı olarak kullanılabilmeleri de mümkündür.

Tam güneş ya da yarı gölge kısımlara dikin. Her tür toprakta yetilebilirlerse de iyi drene olan topraklarda en iyi gelişirler. Üretilmeleri; tohum ve çelikle olur.



ADİ ÇİTLENBİK Celtis australis

Ülkemizde doğal olarak yetişen, herdemyeşil ağaçlardır. Gençken sütun formunda olan bu ağaçların tepe kısımları, yaşla birlikte diğer türlerden daha az bir genişleme yapar. Yapraklar koyu yeşil ve meşin gibidir. 9-12 mm. çapında olan meyveleri siyaha yakın mordur ve etli kısımları yenebilmektedir. Özellikle cami ve türbe kenarlarında çok sık yetiştirilen bu ağaçlar, buralarda çok büyük gövdeler ve tepeler oluşturmuşlardır. Adi Çitlenbik sıcak ve kurak bölgeler için özellikle önerilen ağaçlardır.



BATI ÇİTLENBİĞİ (Celtis occidentalis)

Yaprak döken ğaçlardır. Bizde pek bilinmeyen bu tür, Amerika orjinlidir ve yuvarlak tepeli, yayılan, bazen de sarkık dallı ağaçlardır. Parlak yeşil yapraklarının kenarları dişlidir. Olgunlaşmamış kabuğunun siğilleri andıran tümsekleri vardır. Güçlü rüzgarlara, kuraklığa ve ihmale dayanıklı olan bur tür, bütün bölgelerimize rahatlıkla uyum sağlayabilir. Yalnız drenajı bozuk topraklarda istenen gelşimeyi göstermezler. Parklarda ve geniş alanlarda gölge ağacı olarak değerlendirilebilirler.



KEÇİ BOYNUZU (Ceratonia siliqua)

 Herdemyeşil ağaçlardır. Özellikle Akdeniz bölgemizde doğal olarak yetişen ve yetiştirilen bir türdür. Boynuz biçimli baklaları etli, koyu kahverenkli, içi bal benzeri bir sıvı ile dolu ve yenebilir özelliktedir. Keçiboynuzu meyveleri çikolata imalatında toz olarak da kullanılırlar. Küçük kırmızı çiçekler ilkbaharda küçük kümeler oluştururlar, fakat gösterişli değillerdir. Ağaçlar erkek ve dişi olabilir ve erkek ağaçların çiçekleri çok kötü kokarlar. Meyveler ise dişi ağaçlarda oluşmaktadır.

Isı ve ışık ihtiyacı fazla, nem ihtiyacı düşük ağaçlardır. Kuru, kirli şehir havasına, fakir, alkalen topraklara, çöl koşullarına, sığ ve taşlı topraklara toleranslıdır. Yaşlı ağaçlar -15 C ye kadar dayanıklı iseler de genç ağaçları donlardan koruyun. Yüzeysel kökleri kaldırımları parçalayabilir. Koyu gölge verirler. Ege, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgelerimi için uygun ağaçlardır.

Üretilmeleri; tohumla olur.



KATSURA AĞACI (Cercidiphyllum japonicum)

 Yaprak döken ağaçlardır. Ülkemizde pek tanınmayan Katsura Ağaçları tek bir gövde kalacak şekile budandıklarında çok düzgün şekilli, piramidal bir ağaç olurlar. Yaşlandıkça tepeleri biraz genişler. Kalp şeklinde, 10 cm. çapında, kırmızı saplı ve çok şık olan yaprakları çok güzel fon oluştururlar. Kırmızımsı-mor olan yeni yapraklar hızla alt kısımları gümüşi, koyu yeşile dönerler. Sonbharda portakal-kırmızı hoş renklenmeler olur.

Kuru rüzgarlardan ve aşırı güneşten korunacak hafif gölge yerlere dikin. Düzenli olarak sulayın. Örnek bir ağaç, vurgu ağacı ya da iyi bir gölge ağacı olabilirler.

Yurdumuzun tüm bölgelerine rahatlıkla uyum sağlayabilecek olan Katsura ağaçlarının üretimleri tohumla olmaktadır.



ERGUVANLAR (Cercis cinsi)

 8 kadar türü bulunan, yaprak döken ağaç ve çalılardır. Gözalıcı çiçekleri vardır. Kuzey yarımkürenin ılıman bölgelerinde, özellikle Akdeiz kuşağında maki formasyonu içinde doğal olarak yetişen Erguvanlar, ilkbaharda açan bol miktarda çiçekleri ile çok gösterişli olurlar. Vurgu ağacı olarak tek tek kullanılabilikleri gibi geniş alanlarda gruplar halinde de kullanılabilirler. Bazı türler sokak ağacı olarak da uygundur. Erguvan cinsi kendisine has özel bir çiçeklenme türüne sahiptir. Çiçeklenmeleri yapraklanma olmadan önce gövde ve kalın dallarda demetler halinde olmaktadır.

Kuvvetli rüzgarlardan zarar gören bu ağaçları tam güneş veya yarı gölge kısımlara ve iyi drene olan zengin topraklara dikin.

Üretimleri; tohumla ve çelikle olmaktadır.



DOĞU ERGUVANI (Cercis canadensis)

Ülkemizde pek tanınmayan bu türün kısa bir gövdesi vardır. Yayılan dalları ile gençken yuvarlak, sonraları düz bir tepe yapar. 8-12 m. kadar boy ve buna eşit bir yayılım yapabilirler. Çok sayıda gövdesi olan bu ağaçlara uygun budama yapılmadığı takdirde, yere yakın bir sürü gövde oluştururlar. Eflatun-pembe renkli, bezelye büyüklüğünde çiçekleri, ilkbaharda yapraklar belirmeden önce ağacı bir çiçek topuna çevirirler. Kalp şeklindeki yapraklar kırmızımsı eflatun olarak açar, sonraları koyu-yeşile döner ve dökülene kadar gösterişli kalırlar. Bu renk cümbüşüne sonbaharda sarı ve bunun çeşitli tonları eklenir. Çok güzel vurgu ağacı olan Doğu Erguvanlarının yaşlandıkça çiçek verimleri azalır. Ülkemizin hemen her bölgesine rahatlıkla uyum sağlayabilirler.

"Alba" beyaz, "Oklahoma" kırmızı çiçekli kültivarlardır.



ERGUVAN (Cercis siliquastrum)

Nisan-Mayıs aylarında çok sayıda Erguvan Ağacının pembe çiçeklerden oluşan gösterişli elbiselerini giymesi ile Boğaziçinin o muhteşem görüntüsü kemale erer dense yeridir.

Ülkemizin doğal türü olduğundan fidanlıklarda en çok yetiştirilen Cercis türüdür. Erguvanlar başlangıçta yavaş büyürlerse de sonraları büyümeleri hızlanır. 5-6 m. boy ve 4 m. kadar da yayılım yapabilirler. Yuvarlak ve dar bir tepe oluştururlar. 5-10 cm. uzunluktaki kalp şekilli yapraklar, üst kısımda mavi-yeşil, altlarda açık yeşildir. Nisan- Mayıs aylarında, yapraklanmadan evvel tüm dallar ve gövdede açan erguvani renkli o muhteşem çiçekleri ile baharı müjdelerler. Bu halleriyle Erguvanlar muazzam bir çiçek topuna andırırlar. Çiçeklenmeyi takiben beliren tohum zarfları da ilgi çekicidir.

Tek tek ya da gruplar halinde vurgu ağacı olarak kullanılabilirler. Tüm ılıman sahil bölgelerimize uyum sağlayabilirlerse de Karadeniz kıyılarında korunaklı, siper yerlerde yetiştirilmeleri uygun olur.



SÜS AYVALARI (Chaenomeles cinsi)

3 türü bulunan yaprak döken çalılardır. Gözalıcı çiçekleri vardır. Gerçekte bir ayva türü olmamasına rağmen, halk arasında Japon Ayvası olarak da adlandırılır. Dallar yapraklanmadan önce açan çiçekleri ile ilkbaharı müjdelerler. Bu cinse mensup bitkiler birbirleri ile çok karıştırılmalarına rağmen, hangi türünü alırsanız alın bütün Süs Ayvaları erken ilkbaharda pembe, portakal ya da kırmızı, çok gösterişli çiçekler açarlar. Çiçeklenmeyi takiben bronz kırmızı renkte açan yapraklar, sonradan koyu yeşil renk alırlar. İlkbahar boyunca çiçek ve yapraklarının güzelliği ile dikkat çeken bu bitkiler, sonbaharda da sarı renkli meyveleri ile ilgi çekici olurlar. Çiçekli ya da meyveli olarak kesilen dalları iç mekan düzenlemelerinde kullanılabilir. Çiçekler eski sürgün ve dallar üzerinde açtıklarından, ya budanmamalı ya da çiçeklenmeyi takiben dikkatlice budanmalıdır. Çin ve Japonya kökenli bitkilerdir. Sık kış donlarına ve kuvvetli soğuklara maruz bölgelerde çok daha iyi çiçeklenmelerine rağmen, bütün bölgelerimizde rahatlıkla yetiştirilebilirler. Ülkemizde çok sevilen ve yaygın olarak kullanılan Süs Ayvaları güneşli yerlerde ve azotça fakir, kireçli ve kumlu topraklarda tatminkar gelişme sağlarlar. 0,5 ile 3 m. arasında değişen farklı türlerden dilediğinizi, çit, örtü ya da vurgu çalışı olarak kullanabilirsiniz.

Üretilmeleri; tohumla, sonbaharda aşı ile, ilkbahar ve sonbaharda da çelik ile olur.



Chaenomeles japonica

Dikenli ve yavaş gelişmelidir. Yılda 10 cm. lik bir büyüme yapar. Çok dekoratif çiçekleri ile çit yapımına uygundur. 1-2 m. boy yapar. Ülkemizde en çok bilinen türdür.



Chaenomeles lagenaria

2-3 m. boyuyla japonica'dan daha uzun boyludur ve daha geç çiçeklenir. Yavaş büyür.

"Crimson Gold" şahane çiçekleriyle kıymetli bir kültivardır,
"Fascination" iri çiçeklidir.
"Nivalis" beyaz çiçekli ve iri meyvelidir, "Fire Dans" kan kırmızısı ve bol çiçekleriyle çok gösterişlidir.



YALANCI SERVİLER Chamaecyparis cinsi

7 türü bulunan, herdemyeşil ağaç ve çalılardır. 3 türü Amerika, 4 türü de Japon kökenlidir. Japon türleri kuru hava şartlarına dayanıklıdır ve iç bölgelerimizde rahatlıkla yetiştirilebilir. Diğer türler ise nemli hava şartlarına özellikle ihtiyaç gösterirler.

Yalancı Servilerin pek çok peyzaj durumuna uyabilen çok kıymetli tür ve kültivarları vardır. Boylu türler çok güzel vurgu ağacı ve çit olurken, bodur türleri özellikle küçük bahçelerde çok geniş kullanım alanı bulur. Kurutucu rüzgarlardan zarar gördükleri için rüzgar perdesi olarak kullanılmaları yerinde olmaz. Özellikle Japon türler bonsai olarak kullanılabilir.

Yeni sürmüş olan yaprakları iğneli bir şekildeyken daha sonra bunlar düzleşerek balık pulu gibi bir hal alırlar. Tabii ortamlarında 30-40 m. boy ve 6-7 m. yayılım yapabilenleri varsa da peyzajda çok daha kısa kalırlar. Yalancı Servileri trafiğin yoğun olduğu yol kenarlarında, deniz kıyılarında ve endüstriyel bölgelerde kullanmak doğru olmaz.

En iyi bir şekilde yetişebimeleri bol güneşe, uygun nem ve düzenli sulamaya bağlıdır. Organik maddelerce zengin, iyi drene olan derin topraklara dikin. Türlerin üretimi tohumla, kültivarların üretimi ise aşı ve çelikle olur.



ROMEN SARI PAPATYASI (Chamaemelum nobile)

 Otsu yer örtücülerdir. Gösterişli çiçekleri vardır. Romen Sarı Papatyaları çimenliğin istenmediği durumlarda çok ideal yerörtücü olurlar. Kısa biçildikleri takdirde boylanmaz ve yeri sararlar. Üzerlerinde yüründüğü takdirde bundan zarar görmezler. Basamak taşları arasında, kenarlarda şeritler halinde ve çiçek yataklardan oluşur. Çiçekler elde ezildikleri takdirde çok güzel ve keskin bir koku verirler. Kış Çiçeği ve Kadeh Çiçeği adlarıyla da bilinen Kış Tatlıları 3 m. kadar boy ve bir o kadar da yayılım yaparlar. Henüz yapraklanmamış dallarda açan yoğun ve hoş kokulu çiçekleri ile kaldırım ve pencere kenarlarında ya da avluda çok gösterişli olurlar. Yapraklar sonbaharda çok güzel renklenmeler yapar. Ilıman sahil kesimlerimiz için uygun olan bu tür Çin kökenlidir. Rüzgardan korunaklı ve hafif gölge kısımlara dikin. İyi süzülen derin topraklarda iyi gelişirler. Düzenli olarak sulayın ve ilkbaharda gübreleyin. Çiçek açması bittikten hemen sonra şekillendirmek ya da küçültmek için budayın.

"Grandiflorus"un geniş yaprakları ve koyu sarı çiçekleri, "Lutea"nın saf sarı çiçekleri vardır. "Luteus" morumsu kırmızı çiçeklidir ve rüzgara dayanıklıdır.

Üretilmeleri; Haziranda yeşil çelikle. Martta aşı ile olur.



PÜSKÜLLÜ AĞAÇ Chionanthus virginicus

 Yaprak döken ağaç ve çalılardır. Gösterişli çiçekleri vardır. Tabii hallerinde geniş ve yayılan, seyrek bir çalı olan bu tür, budanmak suretiyle etkileyici bir ağaç yapılabilir. Vatanları Amerika olan bu ağaçlar, ilkbahar sonu ya da yaz başında 20 cm. yi bulabilen başağımsı, beyaz çiçeklerini açtıktlarında ortalığı hoş bir koku ile doldururlar. Ağaçlar isimleri çiçeklerinin narin ve dar, püskül gibi oluşundan alır. Grup halinde, vurgu ya da örnek ağaç olarak kullanın. Ülkemizde henüz pek tanınmayan Püsküllü Ağaçlar, şehir koşullarına uyum sağlayabilir ve ılıman sahil kesimlerimizde rahatlıkla yetişebilirler.

Tam güneş ya da hafif gölge kısımlara ve organik maddelerce zengin, iyi drene olan, hafif asit ve derin topraklara dikin.

Üretilmeleri; tohum ve ayırma ile olur.



MEKSİKA PORTAKALI (Choisya ternata)

Herdemyeşil çalılardır. Gösterişli çiçekleri vardır. Parlak ve yayılan yapraklar, çalıya düzensiz bir şekil vererek katmanlı bir yapı oluşturur. İlkbaharda çiçek açtığında 2-3 cm. büyüklükteki beyaz çiçekler hoş kokuları ile bahçeyi sararlar. Bu portakal benzeri koku bitkiye adını verir. Teras ya da avluda, kokularının duyulabileceği kaldırım kenarlarında, ya da sınır çalılarının yanında bir tümsek görüntüsü elde etmek için kullanım. Açelya ve benzeri asit seven bitkilerle iyi uyuşurlar. Anavatanları Meksikada'dır. meksika Portakalı iyi süzülen organik toprak ister. Aşırı yaz sıcağı olmayan yerlerde iyi gelişim gösterir. Yurdumuzda pek tanınmayan bu tür, ılıman kıyı bölgelerimiz için uygundur. Yazı nisbeten serin geçen yerlerde güneşe, yazı aşırı sıcak geçen yerlerde hafif gölge yerlere dikin. Seyrek fakat derin sulama sağlıklı bir gelişme sağlar ve kök çürümesi ile tuz yanmalarından korur. Üretilmeleri; yaz sonu dikilen çeliklerle olmaktadır.



FLOŞ AĞACI (Chorisia speciosa)

Yaprak döken ağaçlardır. Gözalıcı çiçekleri vardır. Flos Ağaçlarının yaşlandıkça gri olan, parlak yeşil kabuklu, koni şeklinde ve genellikle çift gövdeleri vardır. Yazdan sonbahara kadar, çiçekli oldukları müddetçe dal uçları pembe ve kırmızı çiçeklerle şenlenir. Ülkemizde henüz pek tanınmayan Floş Ağaçları; Akdeniz ve Ege sahil kesimlerimizde rahatlıkla yetişebilecek örnek ağaçlardır. Geniş ve gölgeli bir ağaç olacak şekilde yavaş büyürler. 10-15 m. boy ve geniş bir yayılım yaptıklarından dar yerlere dikmek uygun olmaz.

Tam güneş alan yerlere ve iyi drene olan topraklara dikin. Yeni dikilen ağaçları tutana kadar düzenli olarak sulayın. Yalnız, yetişkin ağaçları çiçeklenmeden önce sularsanız çiçeklenmeyi çok azaltmış olursunuz.

Üretilmeleri; tohumla olur.



KAFUR AĞACI (Cinnamomum camphora)

Herdemyeşil ağaçlardır. Gösterişli çiçekleri vardır. Çin ve Japonya'nın sıcak bölgelerinden gelme olan bu ağaç, en değerli süs ağaçlarından biridir. Özü tıpta kullanılır. Budanmadan büyürse çalımsı, yerlere doğru uzanan dalları ile küçük bir ağaççık olur. Park bahçe ağaçlandırmalarında ve rüzgar kesici olarak kullanılabilir. Budama ile boylu, düzgün formlu ağaçlar elde etmek mümkündür. Yere yakın dalları kesildiğinde sokak veya gölge ağacı da olurlar. Yerine göre uzunluğundan daha fazla yayılım yapabilen bu sık ve yuvarlak tepeli ağaç, orta büyüme hızına sahiptir. Kalın gövdeyi ve dikey uzanan dalları kaplayan koyu kahverengi kabuk, ıslanınca siyah bir renk alır. Olgunlaşmış kabukta Meşedeki gibi pullu bir yapı oluşur.

İlkbaharda açan pembe, bronz ve kırmızımsı yeni yapraklar, eski sarı-yeşil sert yapraklar ile tatlı bir tezat meydana getirir. Yapraklar noktalı, mızrak şeklinde, 8-12 cm. uzunluk ve 1-1,5 cm. genişliktedir. Çürüdükleri vakit kuvvetli bir kafur kokusu ortalığı kaplar. Eski yapraklar Mart ayında dökülürler. Kokulu fakat gösterişsiz çiçek kümeleri Mayıs- Haziranda belirir ve yeşilimsi-sarı renklidir. Gösterişsiz, parlak siyah, 1 cm. çapında, top gibi meyvelerin zehirli olduğu unutulmamalıdır.

Bol güneş alan yerlere ve iyi süzülen topraklara dikin. Ağır ve çok alkali topraklarda iyi gelişmezler. Seyrek fakat derince sulayın. Koyu gölge verdiklerinden altlarında çim yetişmesine izin vermezler.

Ülkemizde pek tanınmayan Kafur Ağaçları Ege ve Akdeniz kesimlerimize rahatlıkla uyum sağlayabilirler. 6-15 m. arası boy yapabilmektedirler.

Üretilmeleri; tohum ve çelikle olur.


Kaynak

Dr. Gürkan CEYLAN
Dış Mekan Süs Bitkileri ve Peyzajda Kullanımları
Flora Yayınları

Spor Aletleri - Diğer - İstanbul 0 YTL

barfiks demiri 130 YTL

		sabire yılmaz 2007-08-06 22:51:30
		Güney Amerika kökenli, çoğunlukla sıcak seralarda yada evlerde süs bitkisi olarak yetiştirilen, pembe ve mavi tonlarda çiçekler açan otsu bitkinin adı nedir?14 harf lütfen yazın .çok önemli.tşk.

		fatih özkanca 2007-05-17 06:41:16
		merhabalar ben sera. ve sus bit. yet. ogrencisiyim final odevim icin sinir kenarlarındaki meyve agaclarını resımlerıyle beraber bır sunu seklınde hazırlamam gerekıyor saolun kaynagınızdan yararlandım ama daha fazla lazım gelmekte oldugundan yardımlarınızı esırgemıcegınızı tamın ederek sızlere tesekkur eder ıyı calısmalar dılerım

		ılknur naran 2007-03-26 17:34:31
		ben ce cok guzel