C?NSEL GÜÇ VE GÜNAH SEMBOLU "YILAN"

Y?lan kaygan ve soşuktur; kolu, baca?? yoktur. Gözleri hiç kapanmaz, yüz ifadesi hiç değişmez ve dili çataldır. Bu nedenle yılan, tan?mlanması zor olan ve benzeri olmayandır. ?lkel toplumlar, gözleri hiç kapanmayan yılan?n herşeyi gören en ak?llı canlı olduşuna; derisinin her yıl değişti?i içinde ölümsüzlük ve yeniden doşuşu simgelediğine inanmı?lardır. Eski ça?larda Akdeniz havzasında, Çin’de Hindistan’da yılana tap?lmı?; yılan, Afrika kabileleri, Vikingler ve Aztekler için de kutsal hayvan olmu?tur.

Bir Sümer Destan?na göre, "G?lgamı?, ölümsüzlük otunu bulmu?, ama sudan çıkan yılan bu otu yemi?tir". Bir Anadolu efsanesinde de "doktorların piri Lokman Hekim ölümsüzlük otunu ele geçirmi?; ne var ki yılana kapt?rmı?t?r".

?nsan?n ölümsüzlü?ü soyunun süreklili?i olarak da yorumlandışından, ilkel halklar ölülerin yılanda vücut bulduşunu, yani yılan?n atalarının ruhu olduşunu kabul ederler. Afrika’da Masai ve Zulu Kabileleri, "ölünün ruhunun bir yılana geçtiğine" inanırlar.

Y?lan-tanrılar; yer ile gök, yaşam ile ölüm, kaos ile düzen gibi çeli?ik kavramlar ifade ettiklerinden, Amerika ve Adya’daki eski kültürlerde yılan bazen çift bağlı olarak gösterilmi?tir. Kolomb öncesi Amerika kültürlerinde yayg?n olarak görünen kanatlı yılan tanrılar da ayn? anlam içinde yeri ve gö?ü temsil etmi?lerdi. Buna karşın Hindistan’daki çokbağlı yılan figürleri Buda ve Vi?nu’nun kutsal hayvanlarıdır. Ve iyi talih sembolleridir.

Y?lan?n kadınları ba?tan çıkard???na dair inanç, hemen hemen bütün kültürlerde geçerlidir.Tanr? Asklepios’un Epidauros’taki tap?na??nda bulunan bir yaz?t yılan? "kadınları ayart?p ?rzlarına geçen bir yarat?k olarak" tan?mlamaktadır. Bu söylencelerin kayna?? yılan?n erkek cinsel organ?na benzetilmesi olabilir. Sigmunt Freud’da "Dü?lerin Yorumu" adlı kitabında da "rüyada görülen yılan? ula??lmak istenen fallus’un sembolik anlat?mı" olarak yorumlamı?t?r. Semavi dinlerin Adem’li Havva’n?n cennetten kovulması ile ilgili anlat?mlarında da "havva yasak meyvay? yemesi için yılan tarafından ayart?lmı?t?r. "Bu ilk günah dünyaya cinsellik ve ölümü getirmi?tir."

Y?lan?n ince ve akışkan formu tak?ya uyumluluşu nedeniyle kuyumculuk tarihinin en kalıc? motiflerinden biri olmu?tur. Bilinen en eski yılan mücevherler Minas kaz?larından çıkart?lmı?t?r ve ilk örnekleri çift bağlı yılan küpelerdir. Assur’un yılan bağlı bilezikleri ile M?sır’?n yılan bağlı tak?ları ise bundan bin yıl sonra moda olmu?tur.

Y?lan şekilli bilezik ve yüzükler Helenistik dönemde oldukça yayg?n olmakla beraber bu dönemlerde pazuda kullan?lan bilezikler alt k?sımlarında Herakles dü?ümü şeklinde son bulur. Bazılarında ise bir ucu ejder bir ucu ise yılan şeklinde biter.

Ortaça? Hristiyan dünyasında ise yılanlı hiç bir tak?ya rastlanmaz. Bunun nedeni ise dinin yılan? şeytanla özde? saymasıdır.

Y?lan?n tarihte tekrar tak?larda kullan?lması ise Kraliçe Viktorya’n?n 1873′de parlementonun aç?lı? töreninde e?i Albert’in arma?an? olan yakut gözlü yılan bir bilezi?i takmasıyla yılanlı tak?lar tekrar moda olur.

Kaynak:

Gombrich, E.H. Sanat?n Öyküsü
Tanr?lar ve Tanr?çalar. Ana Basım 1992
M. james-Yak?ndoşunun En Eski Uygarlıkları