Tüp Bebek veya Mikroenjeksiyon Uygulamasının Basamakları
a) Ba?vuru
b) Muayene ve Tedavi Protokolünün Belirlenmesi
c) Yumurtalıkların Verilen ?laçlarla Uyarılması
d) Yumurtaların Toplanması
e) Embryo Transferi
f) Krioprezervasyon (Embryo Dondurulması)
a) Ba?vuru
Tüp bebek veya mikroenjeksiyon uygulaması için tüp bebek merkezine ba?vuran çiftten ayrınt?lı bir öykü alınır, daha önce yapılan tetkikler incelenip, eksik tetkikler istenir. ??lemin uygulama a?amaları, maliyeti, tedavinin riskleri ve tedavi sonuçları konusunda bilgi verilir.
b) Muayene ve Tedavi Protokolünün Belirlenmesi
Muayene sırasında hastanın rahim ve yumurtalıkları değerlendirilip, tedavi için uygun olup, olmad???na karar verilir. Ultrasonografide yumurtalıkların görünümü, bize tedaviye nasıl yanıt alabileceğimiz konusunda önemli bilgiler vermektedir ve öngörülen yanıta bağlı olarak tedavi protokolü belirlenmektedir. Ayrıca embriyo transfer a?amasında hangi kateterin kullan?laca?? bu muayene sırasında önceden denenmekte ve dolay?sı ile transfer i?lemi daha kolay hale getirilmektedir.
c) Yumurtalıkların Verilen ?laçlarla Uyarılması
Tedavinin en önemli basama?ını oluşturmaktadır. Yumurtalıkların uyarılması sırasında hastaya hangi tedavi rejiminin uygulanaca??, hasta yaş?, ultrasonografide yumurtalıkların görünümü, hormon sonuçları ve daha önce tüp bebek uygulanmı? hastalarda bir önceki dönemdeki tedavi yanıtına göre belirlenir. Bu tedavinin belirlenmesinde hekimin deneyimi tedavinin sonucunu doğrudan etkilemektedir. Bu a?amada hekimin rolü bir orkestra ?efininkine benzetilebilir.
Genel olarak uygulanan tedavi protokolleri şunlardır:
K?sa Protokol
Burada hastaya adetinin 1. günü GnRH analoşu (Suprecur/Suprefact nasal spray, Suprefact proinjection, Lucrin günlük veya depo, Decapeptyl, Zoladex, Synarel spray) başlanır ve adetin 3.günü yumurtalıkları uyarmak için gonadotropinler (Humegon, Menogon, Pergonal, Metrodin-HP, Puregon, Gonal-F) eklenir. Yumurtalıklarda follikül ad? verilen ve içinde yumurta oldugu kabul edilen küçük kistler belli bir büyüklü?e eri?tikten sonra hormon seviyesine de bak?larak hem GnRH analoşu, hem de gonadotropinler kesilir ve yumurta çatlatma ignesi ad? verilen hCG (Pregnyl, Profasi, Choragon) verilir. Bütün takipler transvajinal ultrasonografi ve kanda hormon tetkikleri ile yapılır. Yumurta çatlatma i?nesi yapıld?ktan 36 saat sonra yumurtalar toplanır ve toplama i?leminden 2 ile 5 gün sonra embriyo transferi yapılır. Embriyo transferinin yapılaca?? gün embriyo say?sı, kalitesi ve hastanın daha önce denemesi olup olmamasına bağlı olarak degi?iklik gösterebilir.
Uzun Protokol
En çok uygulanan tedavi yöntemidir. Burada adetin son çeyre?inde GnRH analoşu başlanır, ve bir sonraki adetin 3. günü gonadotropinlere başlanır. Yine hormon durumuna göre ve folliküller belli bir büyüklü?e ula?t?ktan sonra hCG yapılır. Daha sonraki tedavi a?amaları yukar?daki gibidir. Stop GnRH Protokolü: Bu tedavi rejiminde uzun protokolde olduşu gibi adetin 20-21. günleri GnRH analoşu başlanır ve bu ilaç adetin ilk günü kesilir. Adetin 3. günü gonadotropinlere başlanır. Tedavinin daha sonraki a?amaları yukar?daki protokollerle ayn?dır.
Sadece Gonadotropin Verilmesi
Bu tedavi rejimi, yumurtalık yanıtı oldukça düşük olan ve k?sırlık nedeni yumurtalıkları uyaran hormonların beyinden salg?lanmamasına bağlı olarak hiç adet görmeyen hastalarda uygulanır. Bu tedavi rejiminde hiç GnRH verilmeden doğrudan adetin 3. günü gonadotropinlere başlanır. Tedavinin daha sonraki a?amaları yukar?daki rejimlerle ayn?dır.
CC-hMG Protokolü
Burada gonadotropinler yine yumurtalıkları uyaran haplarla (Klomen, Gonaphene, Serophene) ile birlikte kullan?lır. Adetin 3. günü haplara başlanır ve 2-3 gün sonra gonadotropinlere başlanır. Bu tedavi protokolü genel olarak di?er protokollere yetersiz yanıt veren kadınlarda uygulanmaktadır. Yumurtalık cevab? yetersiz olan kadınlarda bu tedavi protokolü ile daha iyi yanıt alınabilmekle birlikte, GnRh analoşu kullan?lmadışından yakla??k %25 oran?nda zamansız yumurtlama görülmekte ve buna bağlı olarak tedaviyi iptal etmek gerekmektedir.
d)Yumurtaların Toplanması
Yumurtalar olgun hale geldikten sonra hastanın daha önce aldığı bütün ilaçlar kesilir ve gece belirlenen saatte yumurta çatlatma i?nesi yapılır (Pregnyl, Profasi, Choragon). Yukar?da belirtildi?i gibi 36 saat sonra hastanın iste?i ve bazen doktorun tercihine göre genel veya lokal anestezi altında yumurtalar toplanır. Bu i?lem esnasında hasta aç olmalıdır. Hasta i?lem sonrasında birkaç saat dinlendirildikten sonra evine gönderilir.
e)Embryo Transferi
Daha önce belirttiğimiz gibi yumurtaların toplanmasından 2 ile 5 gün sonra yapılır.. Bazı ülkelerde transfer edilecek embriyo say?sı konusunda yasal sınırlama vardır. Buna karşılık ülkemizin de içinde olduşu birçok ülkede böyle bir sınırlama konulmamı?t?r. Embryo Dondurulması: Yeterli say?da embriyo transfer edildikten sonra fazla embriyolar bu embriyoların kalitesine göre hastanın onay? alınarak dondurulur. Bu embriyoları istenilen süre kadar saklamak mümkündür. Ancak bu süre ülkemizde 3 yıl ile sınırlandır?lmı?t?r. Dondurulmu? embriyo transferi ile gebelik oran? %15-20 arasındadır.
Gebelik Testi
Embriyo transferinden 10-12 gün sonra yapılır. Testi pozitif olana hastalar 2 gün sonra tekrar ça?r?larak kan değerine tekrar bak?lır ve gebeli?in normal gidip, gitmedi?i değerlendirilir. E?er beklenen düzeyde yükselme göstermemişse takibe devam edilebilir.
?lk Ultrasonografi
Gebelik testi yapıld?ktan 2 hafta sonra, yani gebeli?in 6. haftasında yapılır. Bazı hastalar 1-2 hafta sonra tekrar ça?r?larak gebeli?in seyrine bak?labilir. Ultrasonografisi normal olan hastalar daha sonra aylık takiplere ça?r?lır.
Dr. Senai AKSOY
VKV Amerikan Hastanesi
Yard?mc? Üreme Teknikleri Merkezi
