AT KUYRUKLARI (Callistemon cinsi)

 Herdemye?il çalı ve a?açlardır. Gözalıc? çiçekleri vardır. Dal uçlarında sıkça kümelenmi? çiçeklerin f?rça gibi k?llara benzeyen renkli ve kokulu stamenleri, bu cinse Atkuyruşu denmesine sebep olmu?tur. Anavatanları Avustralya olan At Kuyrukları, soşuk bölgelere adapte olamazlar. Sadece ?lıman sahil kesimlerimiz ve özellikle de Ege ve Akdeniz sahillerimiz için önerilirler. Çok çabuk büyüyen At Kuyrukları, örnek dikimlerde kullan?labilir ya da vurgu a?ac? olabilirler. Çit olarak, düzensiz kenarlar için ya da duvar yahut çit üzerinde espalier olarak da kullanmak mümkündür. Doğal ?artlarda 2,5-3 m. boylanırlar.

F?rça Çalısı olarak da bilinen At Kuyrukları, Ege ve Akdeniz k?yılarımızda son yıllarda bol miktarda yeti?tirilmeye başlanmı?lardır. Karadeniz sahil kesimimiz ve İstanbul’a da uyum sa?lamaları umulur. Tam güne? alan yerlere ve iyi süzülen, nemli topraklara dikin.

Üretilmeleri; tohumla olur.

L?MON AT KUYRU?U (Callistemon citrinus)

Topra?a yak?n dalları kesilmezse uzun bir çalı olur. Uygun bir budama ile 10 yıl içinde, 5-6 m. boyunda, yuvarlak tepeli ve çok gösteri?li bir a?aç yeti?irebilirsiniz. 4-5 cm. uzunluktaki dar yapraklar, önceleri bakır renginde iken sonraları parlak-ye?il olurlar. Yumurta şeklinde olan tohum kapsülleri yıllarca a?aç üstünde kalabilirler. Bu tür ismini, yapraklar ezildi?inde duyulan limon kokusundan alır. Çiçekler a??rlıklı olarak ilkbahar ve yaz?n açarlarsa da tüm sene boyunca a?açta kalabilirler.

A?LAYAN AT KUYRU?U (Callistemon viminalis)

Budama ve periyodik seyreltmelerle 8-9 m. boyunda ve bunun yarısı yayılım gösteren, sark?k ve gösteri?li bir a?aç elde edilebilir. Periyodik bakım uygulanmayan bitkiler da??lır ve gösteri?lerini kaybederler. Kahverengi-kırmızı çiçekler ilkbahar ve yaz?n açarlar ve tüm sene boyunca ister ve kurutucu rüzgarlara maruz yerler için uygun de?ildir.

"Mc Caskill" cw "Red Cascade"in çok gösteri?li çiçekleri vardır.

SÜPÜRGE ÇALILARI (Calluna vulgaris)

Herdemye?il çalılardır. Gösteri?li çiçekleri vardır. Pipo Çalısı ve Funda olarak da bilinen bu bitkilerin pekçok varyetesi ülkemizde doğal olarak yeti?mektedir. Kaya bahçeler ve çalı sınırlar için çok harika olurlar. Pekçok varyete ve formu vardır. Bazı kültivarlar yer örtücü olarak da uygundur. 3-4 cm. uzunluktaki yapraklar ince-uzun ve bazısında koyu ye?il, bazısında sar? renklidir. Temmuz ile eylül ayları arasında morumsu-pembe veya beyaz renkli gösteri?li çiçekler açarlar. Avrupa’n?n değişik bölgelerinde yayılım gösterirler. 3 ile 60 cm. arası değişik boylarda olabilirler. Süpürge çalılarını uygun bir karşı?m halinde kullanmak suretiyle çok harika renk armonileri elde edilebilir.

Tam güne? alan yerlere, topraklara; maddelerce zengin, asit topraklara dikin.

"Alba Plena"; 30 cm. boyunda, yer örtücü olabilecek bir kültivardır. Katmerli beyaz çiçekler açar.

"Cuprea"; altın sar?sı yaprakları ve Aşustos-Eylül arası açan menek?e çiçekleri ile bodur ve çok bezeyicidir.

"Mullion"; çay?r benzeri yer örtücüdür. 10 cm. kadar boylanır.

"Peter Sparkes"; mat-pembe, katmerli çiçekler açar.

Üretilmeleri; yaz?n çelikle olur. Çelikler yapraklı k?sımları topra?a gelecek şekilde ters dikilmelidir.

KAL?FORN?YA SED?R? (Calocedrus decurrens)

 Herdemye?il a?açlardır. Anavatan? Kaliforniya olan bu kozalaklı güzel a?aç, çok soşuk kışlara ve sıcak, kurak yazlara oldukça dayanıklıdır. Çok uzun ömürlü olan bu a?açların piramit veya sütun şeklinde bir formları vardır. Derin izli, kaba kabukları tarç?n kırmızısıdır. Bu kabuklar koyu-ye?il yapraklarla çok hoş bir tezat oluşturur. Geni? alanlara, özellikle geni? çimenliklere vurgu a?ac? olarak dikilebilir. 25-30 m. boy ve 2-3 m. yayılım yapabilen bu a?açlar, orta büyüme h?zlıdırlar.

Tam güne? veya hafif gölge yerlere ve iyi drene olan, nötr veya hafif asit, derin topraklara dikin. Yeni dikilen a?açları tutana kadar düzenli olarak sulayın.

Üretilmeleri; ilkbaharda tohumla, sonbaharda çelikle olur.

KAMELYALAR (Camellia cinsi)

 80 kadar türü bulunan, herdemye?il çalı ve a?açlardır. Gözalıc? çiçekleri vardır. Çaygülü ve Japongülü olarak da bilinen Kamelyalar, güle benzeyen, düz veya katmerli, beyaz, pembe ya da kırmızı renklerde harikulade gösteri?li, büyük çiçekler açarlar. Parlak, koyu-ye?il ve dolgun yapraklar bütün bir sene boyunca alımlıdır. Anavatanları Çin, Japonya, Hindistan ve Endonezya olan bu bitkilrin 3000 in üzerinde kültivar? bulunmaktadır.

?iddetli soşuklardan büyük ölçüde zarar gören Kamelyalar, sıcak ve ?lıman iklimlerde bir başka gül olurlar. Ilıman sahil kesimlerimizde d??ar?da yeti?tirilebilen bu bitkiler, di?er soşuk bölgelerde kapta yeti?tirilip, kışın içeri alınmalıdır.

Kamelyalar çok nazlı bitkilerdir. Bakımlarında yapılacak en ufak bir hata ya da ihmal onları küstürebilir. Hafif gölge yerlere ve organik maddelerce zengin, iyi drene olan, hafif nemli ve hafif asit topraklara dikin. Çok fazla ya da az yapılan bir sulama sorun olabilir. Saman ya da yaprak döküntüleri ile yapılacak 5 cm. kalınlıkta bir malçlama çok güzel sonuçlar verir.

Üretilmeleri; yaprak tomurcukları veya kök çelikleri ile olur.

JAPON KAMELYASI (Camellia japonica)

 Yüzden fazla kültivar? ile en popüler Kamelyadır. Geni? bir çalı ya da küçük bir a?açc?k olabilir. Beyaz, pembe, kırmızı ya da alacalı olabilen çiçekler 5-15 cm. çap?nda, geni? ve büyüktürler. Çiçekler, yalın ya da katmerli olabilir. Çiçeklerin büyüklük ve renkleri; bitkinin yaşına, büyüklü?üne, dikildi?i yere ve çe?idine bağlı olarak değişiklik gösterir. Nisandan Ekime kadar çiçekli olan Japon Kamelyaları, çok güzel örnek bitki olurlar. Çit ya da sınır bitkisi olarak da kullanmak mümkündür. Tabii ortamlarda 10 m.’nin üzerinde boylanabilirlerse de bahçe ?artlarında 2-3 m. boy ve 1-2 m. yayılım yaparlar.

"Alba Plena" büyük, beyaz ve katmerli çiçeklidir.

"Gloire de Nantes" erken çiçeklenir ve en iyi varyetelerdendir. Yar? katmerli pembe çiçekler açar.

"Lady Clare" büyük, yarı katmerli, pembe, ortası sar? yıld?zlı çiçekler açar.

"Mathotiana" ise katmerli, büyük, koyu kırmızı çiçeklidir.

SASANGUA KAMELYASI (Camellia sasangua)

75′den fazla kültivar? vardır. Japon Kamelyasından daha evvel çiçeklenir ve sıca?a ondan daha çok dayanır. Beyaz, pembe ya da kırmızı, çok gösteri?li çiçekler açan kültivarları vardır. Büyüme alı?kanlıkları değişiklikler gösterir.

Bodur türler yerörtücü, espalier ya da kap bitkisi olarak değerlendirilebilecekken, uzunlar mükemmel örnek ya da avlu bitkisi olurlar. Kenar a?açlandırmalarında çit olarak da kullanmak mümkündür.

Kaynak

Dr. Gürkan CEYLAN
D?? Mekan Süs Bitkileri ve Peyzajda Kullan?mları
Flora Yayınları