Bu bölümde bahçenizin sürekli yap?sını ve güzelli?ini olusturacak olan çalı, a?aç, sar?lıc? ve yer örtücü bitkiler hakkında detaylı bilgiler bulacaksınız.

Kitaba alınan bitkiler güzellikleri, olumlu büyümeleri ve uyumlu olmaları sebebiyle binlerce tür ve yüzbinlerce alttür, varyete ve form arasından seçilmi? en k?ymetli bitkilerdir. Ad? geçen bitkilerin pek çoşunu fidanlıklarımız?ndan rahatlıkla temin edebilirsiniz. Az bir miktarda bitki ise ülkemizde henüz pek tan?nmayan ve bulunması güç bitkiler olabilir. Bunların kitaba dahil edilmesinin nedeni, d?? ülkelerde çok sevilmeleri ve ülkemizde de rahatlıkla uyum sa?layabilecek bitkiler olmalrından dolay?dır. Son yıllarda sayıları h?zla artan ve pek çok yeni türü ülkemizde kazandıran ithal fidan sat??? ile ilgili müesseselerin varlı?? da ayrıca hesaba kat?lmı?t?r.

Bitkilerin adlandırmasını yaparken orjinal otanik isimlerine de yer verdik. Bunun sebebi, karşı?klı?a meydan vermeyecek net ve doğru bir anlat?m yapabilmek içindir.

Bitkilerin halk arasındaki isimlendirmesi yörelere göre değişti?i gibi pekçok farklı türdeki bitkiye ayn? isim verildi?i de vakidir. Örne?in Cytisus, Erica ve Calluna gibi üç farklı cinsde yüzlerce değişik bitkinin hepsine birden süpürge çalısı denebilmektedir. Yine benzer olarak onbinin üzerinde farklı gül kültivarını bir tek Gül ismi ya da Gül ismine yakışt?r?lacak çe?itli sıfatlarla tan?mlamak da çok sıhhatli olmayacakt?r.

Çoşu yabanc? tür bitkiin ise zaten hiç Türkçe ad? yoktur. Olmaması da doğaldır, çünkü bilinmeyen, tan?nmayan ve kulan?lmayan bir bitkiye nasıl isim konulacakt?r? Süs bitkilerinin bilinçli kullan?mının artması ve bu sayede oluşacak bir kültür ile yayg?n ve doğru isimlendirmelerin olması beklenebilir.

Bitkiler tan?mlanırken ihtiyacınız olacak tüm bilgiler elden geldi?ince verilmeye çalı??ld?. Yaprak döküp dökmedikleri, potansiyel büyüme ölçüleri, büyüme karakterleri, çiçek ve meyvelerin özellikleri detaylı olarak aktar?ld?. Bunun yanında toprak, güne? ve iklim istekleri, bakım önerileri, kullan?m alanları ve bitki ile ilgili özel tavsiyeler de gere?i kadar anlat?lmaya çalı??ld?.

Çok sevilen, peyzaj aç?sından k?ymetli cinslerin eğer çok say?da tür ve kültivar? varsa, bunlar daha kolay bir karşıla?t?rma ve bilinçli bir seçim tablolar halinde verildi.

BÜYÜK Ç?ÇEKL? ABELYA (Abelia x grandiflora)

 Yaprak döken ya da herdemye?il çalılardır. Gösteri?li çiçekleri vardır. Büyük çiçekli Abelya, Abelyalar içinde en dayanıklı ve muhte?em olan?dır. Sıcak iklimlerde herdemye?ilken soşuk iklimlerde yapraklarını döker. Parlak-ye?il olan yaprakları sonbaharda bronz-eflatun güzel renklenmeler yapar. Beyaz ya da pembe olabilen bol miktardaki çiçekler yaz?n açar ve don olana kadar bahçenizi süslerler. Çok güzel fon olabilen bu bitkiler budanan ya da budanmayan çalı sınırlarda değerlendirilebilir. Büyümeleri budanarak kontrol altına alınmazsa 2 m.ye kadar uzarlar. "Edward Gaucher" leylak-pembe çiçekler açar.

"Prostrata" en gösteri?li olanlardandır. Yatay olarak yayılarak mükemmel bir yerörtücü olur. Tam güne? ya da k?smi gölge k?sımlara ve iyi drene olan topraklara dikin. Bütün bölgelerimize rahatlıkla uyum sa?layabilirler.

Üretilmeleri: Aşustosta çelikle olur.

GÖKNARLAR (Abies cinsi)

50 kadar türü bulunan, herdemye?il a?açlardır.

Göknarlar Kuzey yarımkürenin soşuk ve da?lık bölgelerinde yeti?en heybetli a?açlardır. 4 türler ülkemizde doğal olarak yeti?mektedir. Genellikle çok büyüyen bu a?açlar, güçlü rüzgarlara ve sıcak yazlara maruz kalan bölgeler için uygun de?ildir. Yeterince geni? alanlara dikildikleri takdirde, toprak seviyesinden itibaren dallanan harikulade piramidal formları olur. Merkezi ve dimdik olan gövdelerini halkavari dizilmi?, sık yapraklı dallar çevreler. Koyu ye?il, gümü?i ya da mavi yapraklı olanlar vardır. Tüm bu özellikleri ile k?ymetli peyzaj materyali olan Göknarlar, tek tek ya da gruplar halinde kullan?ld?klarında çok çarp?c? vurgu a?ac? olurlar.

Gölgeye karşı çok dayanıklı olmalarına ra?men bu kabil yerlerde beklenen geli?meyi göstermezler.

Uluda? Göknar? (Abies bornmulleriana), Toros Göknar? (Abies cilicica), Truva Göknar? (Abies quitrojani) ve Kafkas Göknar? (Abies nordmanniana) ülkemizde doğal olarak yeti?en Göknar türleridir. Göknarlar budamaya ihtiyaç göstermeyen simetrik a?açlardır. Bu cinse mensup a?açlar Ege ve Akdeniz sahil kesimlerimiz hariç tüm bölgelerimize uyum sa?layabilirler. Sadece Endülüs Göknar? Ege ve Akdeniz için önerilir.

Tam güne? alan k?sımlara ve nemli, hafif asit ya da nötral, iyi süzülen derin topraklara dikin.

Üretilmeleri: ilkbaharda ekilen tohumlarla olur.

ULUDA? GÖKNARI (Abies bornmülleriana)

Ülkemizin özgün bir Göknar türüdür. Uluda? ile K?z?lırmak nehri arasındaki sahil kesimimizde 1000-2000 m.ler arasında yayg?n olarak yeti?ir. Dar piramit şeklinde olan bu a?açlar 30-40 m. boy ve 4-6 m. yayılım yaparlar.

Uluda? Göknarları özellikle geni? çimenlik alanlarda çok harika vurgu a?ac? olurlar.

MAV? GÖKNAR (Abies concolor)

Bahçe ?artlarına en iyi uyum sağlayan ve çok popüler olmu? bir süs a?ac?dır. Mavi Göknarlar ?lıman iklimlerde de yeti?ebilirse de, soşuk iklimlede bir başka güzel olurlar. 7-8 cm. uzunluşundaki i?ne yapraklar mavimsi ye?il renklidir. Bu türe mensup olan a?açlar, eğer yeti?tirilmeleri için geni? alan b?rak?lırsa, 40-50 m. boy ve 6-7 m. yayılım yapan, çok gösteri?li piramidal bir a?aç olurlar. Kaplar içinde de yeti?ebilir fakat bu durumda bodur kalılar.

"Argentea" kültivar? gümü? yapraklı, "Aurea" kültivar? mavimsi, soluk sar? yapraklı, "wattezii" kültivar? ise mavimsi-ye?il yapraklıdır. Bu türe mensup a?açların tümü çok güzel vurgu a?ac? olurlar. Anavatanları ABD ve Meksika'dır.

KAFKAS GÖKNARI (Abies nordmanniana)

1-2 cm. uzunluşunda, alt k?sımları gümü?i-ye?il, di?er k?sımları koyu-ye?il renkte i?ne yaprakları vardır. Doşu Karadenizin k?y?ya yak?n kesimlerinde tabii olarak yeti?en Kafkas Göknarları, 30 m. boy ve 5-6 m. yayılım yapabilirler. Kap içlerinde yeti?irlerse de bu durumda Mavi göknarlar gibi bodur kalırlar. E?siz bir güzelli?e sahip olan bu a?açlar harika vurgu a?ac? olurlar.

"Erecta" kültivar? dk büyümeli ve dik dallı, "Glauca" mavi-ye?il yapraklı, "Pendula"n?n ise dalları a?a??ya doğru sark?kt?r.

ENDÜLÜS GÖKNARI (Abies pinsapo)

Yava? büyüyen, piramidal formlu, 25-30 m. boylanabilen a?açlardır. Endülüs Göknarları ?lıman Akdeniz bölgesi a?açlarından oldukları için, Akdeniz ve Ege bölgelerimizde de rahatlıkla yeti?ebilirler. Geni? ve açık alanlara dikildiklerinde gerçekten çok muhte?em ve heybetli olurlar. Derin ve nemli topraklara dikin. "Aurea" sar? alacalı, "Fastigiata" sütun biçimli, "Glauca" mavi-ye?il yapraklı, "Hammondii", bodur, "Pendula" sark?k dallı, "Pyramidata" k?sa ve konik formludur.

GERÇEK AKASYALAR (Acacia cinsi)

Herdemye?il a?aç ve çalılardır. Gösteri?li çiçekleri vardır. Akasyalar özellikle sıcak ve kuru iklimlerde değerlendirilmesi gereken çok güzel çiçekli bitkilerdir. Baklagiller familyasına dahil olan Akasyalar, havan?n azotunu köklerindeki yumrularda biriktirirler ve daha sonra topra?a vererek ou azotça zenginle?tirirler. Bu nedenle azotça fakir topraklarda yeti?ebildikleri gibi, toprağı zenginle?tirmek suretiyle di?er bitkilere de faydaları dokunur. Örnek dikimlerde ve vurgu a?ac? olarak kullan?labilir. Tam güne? alan yerlere ve iyi drene olan topraklara dikin.

Üretilmeleri: tohum ve kök sürgünleriyle olur.

BAILEY AKASYASI (Acacia baileyana)

Ülkemizde pek tan?nmayan ve sadece Akdeniz sahil kesimimize uyum sa?layabilecek bir türdür. Koyu-ye?il yaprakları, kış sonu açan gösteri?li çiçekleri, susuzlu?a ve ihmale son derece dayanıklı olmaları sebebiyle önemlidirler. A?aç ?eklini alması isteniyorsa alçaktaki dallar bdanmalıdır. Çok çabuk büyüdüklerinden dolay? k?sa sürede etkin bir görüntü sa?larlar. 8-10 m. boy ve 4-5 m. yayılım yapabilir. Çok küçük bahçelerde kullanmayın.

YALANCI M?MOZA (Acacia dealbata)

İstanbul ve Adalar'da yayg?n olarak yeti?tirilen bu tür, yanlı? olarak Mimoza ad?yla adlandır?lır. Ocak-Mart arasında açan çiçekleri sar? renkli ve hoş kokuludur. Çiçek kurulları 7-12 cm. uzunluktadır. Çiçekli dallar kesilip vazoya konursa uzun süre dayanırlar. Bol ???k, sıcak ve korunaklı yer, yeter derecede hava ve toprak nemi ister. Rüzgara ve dona duyarlıdır. Balçıklı-kum ve özellikle de kireçli topraklara dikin. Tüm sahil kesimlerimiz için uygun olan bu tür; güzel vurgu a?ac? olur. 10-15 m. boylanabilir. Avustralya kökenlidir.

SAZ AKASYASI (Acacia longgifolia)

Ülkemizde henüz pek tan?nmayan bu tür, soşu?a nisbeten dayanıklıdır ve tüm sahil kesimlerimizle birlikte kışları çok sert geçmeyen iç k?sımlarımızda da yeti?ebilir. Uzun ve sazsı bir yap? gösteren bu bitki, en sıcak ve kurak iklimlerde bile bütün yaz boyunca gösteri?li çiçekler açar. Sar? renkli olan çiçekler 5-6 cm. lik ba?aklar halindedir. Parlak-ye?il, i?nemsi yapraklar 10-15 cm. uzunluktadır ve bitkiye ayr? bir güzellik verirler. vurgu a?ac? olarak ve çit olarak kullan?labilir. Akdeniz ve Ege sahil kesimmimiz için özellikle önerilen bu bitkiler 5-6 cm. boylanabilirler.

KARDIKENLER? (Acantholimon cinsi)

 120 kadar türü bulunan, herdemye?il çok yıllık bitkilerdir. Orta ve Doşu Anadolu bozkırlarında pek çok türü doğal olarak yeti?mektedir. 20-30 cm. boyunda, yaprakları derimsi, sürgünleri dikenli, Temmuz-Aşustos aylarında açan çiçekleri ise beyaz-pembemsi renklidir. Sıcak ve bol ???k isterler. Fakir, kuru ve balçıklı topraklarda yeti?irler. Derin, kaz?k kökler oluştururlar. Kaya bahçelerinde ya da yer örtücü olarak kullan?m. Yerli ve kullan??lı bir cins olarak kültüre alınmaları uygun olur.

Üretilmeleri: Kök çelikleriyle kolayca ürerler.

AKÇAA?AÇLAR (Acer cinsi)

 200 kadar türü bulunan, a?aç ve çalı formunda, yaprakdöken bitkilerdir. Akçaa?açlar neredeyse bütün peyzaj durumlarına uygun seçenekler içeren geni? bir cinsdir. Bahçelerde, e?imli arazilerde, park ve sokak a?açlandırmalarında, hatta çit yap?mında geni? olarak kullan?lmaktadırlar. Pekçok değişik büyüklük ve şekilde olabilirler. Genellikle ye?il olan yapraklar; kırmızı, sar?, mor, koyu eflatun ya da alacalı olabilmektedir. Bazı türlerin gösteri?li çiçekleri ve meyveleri vardır. Pekçok türü ise sonbaharda parlak k?z?l, ye?il ve sarının tüm tonlarında harikulade renklenmeler yaparlar. Özellikle güzel sonbahar renklenmesi yapan türlerin kuvvetli rüzgarlara maruz yerlere dikilmemeleri gerekir. Aksi durumda gözalıc? sonbahar renklerini uzun süre tema?a zevki alınamaz.

Çoşu Akçaa?ac?n kök sistemleri çok yüzeysel olduşundan, suyun ve besin maddelerinin tüketimi hususunda çiçekler, çimler ve yüzeysel köklü çalılarla rakabete girerler. Özellikle kurak bölgelerde sık sık sulanmaları icab eder.

Pekçok Akçaa?aç türü ülkemizin çe?itli yerlerinde doğal olarak yeti?mektedir.

Tam güne?li ya da yarı gölge k?sımlara ve organik maddelerce zengin, iyi drene olan, nemli topraklara dikin. Fakir topraklarda da yaşarlarsa da bu durumda tatminkar bir geli?me göstermezler.

KIWI (Actinidia chinensis)

 Kiwi, değişik tadlı, lezzetli meyveleri yüzünden memleketimizde son yıllarda bol miktarda yeti?tirilmeye başlanan bitkilerdendir. Bunun yanında geni?, güzel yaprakları ve hoş kokulu çiçekleriyle Kiwi, bir süs bitkisi olarak da değerlidir. Çit kaplaması ya da terası gölgelendirmede çok kullan??lı olurlar. Çin kökenli bitkilerdir.

Genç gövde ve yapraklar ilk oluştuklarında parlak kırmızı tüylerle kaplıdırlar. Yapraklar, çapları 20 cm.yi bulabilen yuvarlak şekillidirler ve alt k?sımları beyaz tüycüklerle kaplıdır. 2-3 cm. uzunluktaki krem çiçekler May?s'ta açar ve yaşland?kça kahverengi-sar?ya dönerler. Di?i bitkiler, dallardan sarkan ve son yıllarda yurdumuzda çok popüler olan meyvelerini verirler. Meyveler kahverengi ve tüylüdür. Meyvelerin muz, kavun, çilek ve bekta?i üzümü karşı?mı bir tad? vardır.

Sadece di?i bitkiler meyve verirler ve erkek bitkilerin bulunmad??? durumlarda meyve üretimi olmaz. Kiwinin 8-9 m. yi bulan dinç ve kuvvetli dalları vardır ve bunların desteklenmesi gerekir. 1 yaş?ndaki bitkiler çiçek ve meyve verebilirler. İlkbahar ve sonbaharda olmad??? sürece bu bitkiler donlardan etkilenmezler.

Pek çok di?i kültivar? bulunmaktadır. "Hayward" ve "Chico" geni?, oval meyveler veren dinç asmalardır. "Vincent" de benzer bir asmadır; fakat daha ?lıman bölgeler ister. "Montry", "Bruno" ve "Abbott" daha küçük, uzunca meyveler verirler.

Doşu Karadeniz bölgemizde ticari olarak da yeti?tirilmeye başlanan Kiwiler tohumla üretile- bilirlier.

AT KESTANELER? (Aesculus cinsi)

13 kadar türü bulunan, yaprak döken a?aç ve çalılardır. Gösteri?li çiçekleri vardır. Çe?itli türleri yukar? doşu kümelenen, bol miktarda ve salk?m şeklinde açan gösteri?li çiçekleri yüzünden süs a?ac? olarak kullan?lır. K?rmız?, sar?, pembe ve beyaz çiçek açan türleri vardır. Peyzajda kullan?lan hemen her türünü fidanlıklarda bulabilmek mümkündür. Kimi zaman 30 m. yi bulabilen boylarının yarısı veya daha fazlası yayılım yapabilen geni? a?açlardır. Gençken piramit şeklinde olan a?açlar yaşland?kça yuvarlak bir hal alırlar. Çoşu türleri yoşun gölge veren a?açlardır. At kestaneleri, geni? alanlarda vurgu a?ac? olarak ya da yol a?açlandırmalarında veya okul bahçelerinde, kampüslerde, parklarda değerlendirilebilir.

Tam güne? veya hafif gölge isterler, Nemli ve iyi drene olan topraklara dikin. Nemli ve iyi drene olan topraklara dikin. Budamaya nadiren ihtiyaç gösterirler. Üretilmeleri; kış sonu ekilen tohumlarla veya sürgünlerle olmaktadır.

KIRMIZI Ç?ÇEKL? AT KESTANES? (Aesculus x carnea)

İlkbahar sonunda 25 cm.yi bulan salk?mlar halinde ve bol miktarda pembe-kırmızı çiçekler açar. 15-20 m. boy ve boyunun yarısı kadar da yayılım yapabilir. K?rmız? Çiçekli At Kestaneleri çiçek ve meyve döküntülerinin sorun olmayaca?? geni? bahçelere, parklara, geni? alanlara ve yollara dikilebilirler. Geni? alanlarda çok güzel numune a?aç olurlar. Pek çok kültivar? ortaya çıkar?lmı?t?r. "Briotti"nin geni?, k?z?l çiçekleri vardır. "Rosea"n?n çiçeklei pembedir.

BEYAZ Ç?ÇEKL? AT KESTANES? (Aesculus hippocastanum)

Orta büyüme h?zlı, formu dikey ovaldan yuvarla?a doğru olan a?açlardır. K?rmız? ve sar? benekli beyaz çiçekleri ilkbahar ortasında ve 25-30 cm. uzunlukta dikey, çok gösteri?li ba?aklar halinde açarlar. şehir ?artlarına ve buz eritme amac?yla kullan?lan tuzlara dayanıklı olmalarına ra?men, fazla döküntü vermeleri ve asfaltı kırabilen yüzeysel kökleri yüzünden yol a?ac? olarak kullan?lmazlar. Döküntülerinin problem olmayaca?? geni? alanlara numune a?aç olarak dikilmelidir. Kestaneleri zehirli olduşundan yemeyin. 25 m. boy ve 15 m. yayılım yapabilmektedirler. Ege ve Akdeniz sahillerimiz için önerilmez. "Pumila" kültivar? bodur, "Schirmkoferi" sar?-kırmızı çiçekli, "Variegata" kültivar? sar? ve alacalı yapraklıdır.

PEMBE Ç?ÇEKL? AT KESTANES? (Aesculus pavia)

4-6 m. boy ve boyundan daha fazla yayılım yapar. Bolca açan çiçekleri pembe ya da açık kırmızı renklidir. Kirli havaya dayanıklı olduşundan endüstriyel bölgelerde de yeti?ir. Çim alanlada vurgu a?ac? olarak kullan?n.

SABIR (Agave americana)

 Orta Amerika'n?n kurak k?sımları ile Akdeniz ülkelerinin karakter bitkileridir. Ülkemizde çok sevilir ve açıkta ya da saksıda yayg?n olarak yeti?tirilirler. Su istekleri az olan Sab?rlar bol güne? ve yüksek sıcaklık severler. Genellikle 50-100 cm. boy ve boylarından biraz fazla yayılım yaparlar. Çok yava? geli?tiklerinden olsa gerek Sab?r adını almı?lardır. Ömürleri boyunca bir kez çiçek açarlar. Çiçekleri taşıyan ve yaprakarın ortasından çıkan çiçek sap? direk görünümündedir ve neredeyse 10 m.ye kadar boylanabilir. Yapraklarının kenarları beyaz ya da sar? bantlı olabilir, esas renkleri mavi-ye?ildir. Geçirgen, kuru, humuslu-balçık toprakları severler. Güney ve Bat? sahillerimizde d??ar?da yeti?ebilirler. İstanbul ve Karadeniz sahilimizde de d??ar?da kullan?lırlarsa da, buralarda çoşu zaman kuvvetli kışlarda zarar görürler. Çim alanlar üerinde tek tek ya da gruplar halinde kullan?ld?klarında kaba dokuları ile çok dramatik olurlar.

Üretilmeleri: Şubat ayında tohum ile, yaz?nsa dipten çıkan kök parçaları ile olur.

"Variegata" kültivarının yaprak kenarları beyaz ya da sar? alacalıdır.

BUZ Ç?ÇEKLER? (Aizoaceae)

 Sukkulent karakterde yer örtücüdürler. Gösteri?li çiçekleri vardır.

Bu geni? aile, sıcak ve kurak kilimler için mükemmel yer örtücü olan, yerde sürünen ve sukkulent gövdeli, pekçok cinsde bitkiyi kapsar.

Bu gruptaki bitkiler kuraklı?a, fakir topraklara ve tuz serpintilerine son derece dayanıklı olduklarından bu gibi yerler için son derece k?ymetli olurlar. Pek çoşunun son derece gösteri?li ve rengarenk çiçekleri vardır. 5-40 cm. arası değişik boylarda türleri ile değişik kullan?mlara imkan verirler.

MAYASIL OTLARI (Ajuga reptans)

 Otsu yerörtücülerdir. Gösteri?li çiçekleri vardır.

Çimenlik yapılmayacak yerler için ideal zemin kaplama bitkisidirler. Çabucak yayılır ve göze çarpan, damarlı ve oval yaprakları ile çok güzel bir fon oluştururlar. Yapraklar genelde parlak, koyuye?il ise de eflatunumsu-ye?il, bronz-ye?il ve alacalı beyaz yapraklı olan varyeteleri de mevcuttur. İlkbahar da zarif çiçekli ba?aklar kümeler halinde belirir. Genellikle mavi olan çiçekler, bazılarında pembe ya da beyaz olabilmektedir. Ülkemizde doğal olarak yeti?irler.

Çiçekliklerde, çalı altlarında, bay?rlarda ya da a?aç diplerindeki geni? alanlarda kullan?n. Yüzeysel kökleriyle çabucak yayılır ve zemini kaplarlar. Güzel görüntülerini korumak için salon çiçekleri kesin. Çimlerin istilasından korumak için kenar ?eritleri kullan?n. Düzenli sulayın ve gübreleyin. Bütün bölgelerimize rahatlıkla uyum sa?larlar. Mayasıl Otları iyi drene olan toprak isterler. Islak topraklarda kökler k?sa süred çürüyebilir. Nemli bölgelerde fazla gölge k?sımlara dikilirlerse yapraklar küf yapabilir.

"Giant Bronz"un 20 cm.yi bulan çiçek ba?akları ve bronz yaprakları vardır. "Giant Green" dalgalı, ye?il yaprakları ile küçük tepecikler oluşturur. "Pink Beauty"nin pembe çiçekleri ve ye?il yaprakları vardır.

Üretilmeleri: tohum ve ay?rma ile olur.

GÜL?BR???M (Albizzia julibrissin)

 Yaprak döken a?açlardır. Gösteri?li çiçekleri vardır.

Özellikle İstanbul'da bol miktarda bulunan bu a?açlar halk arasında ?pek A?ac? ve Mimoza olarak da bilinirler. Tüylü yapraklar üzerinde 2-3 ay süreyle açık kalan beyaz-pembe çiçekler bitkiyi değerli k?lar. Çok koyu olamayan hafif gölgesi pek çok bodur bitki ve çimenler için ideal büyüme ortamı sa?lar. Gülibri?imler pekçok gövde oluşturarak boylarına yak?n yayılım yaparlar. H?zlı büyüyen a?açlardır. Çiçeklenme sıcak bölgelerde erken, soşuk bölgelerde daha geçce olmaktadır. 10-15 cm. uzunluktaki kahverengi tohum zarfları çiçeklenmeden hemen sonra olur ve kış ortasına kadar a?açta kalabilirler. Özellikle parklarda, okul, hastane kampüs ve fabrika gibi geni? alanlarda tektek ya da gruplar halinde kullan?lırlar. Dar bahçeler için uygun olmazlar.

Pekçok Gülibri?im melezlenmi? ve çiçek rengi ile büyümede değişik varyasyonlar elde edilmi?tir. Hafif kokulu olan bu a?açlar 8-10 m. boy ve 5-6 m. yayılım yapabilirler. Gülibri?imler tüm sahil kesimlerimize ve ?lıman iç k?sımlr?mıza rahatlıkla uyum sa?larlar. Anavatanları Kuzey ?ran ve tropik Asya'dır.

Güne?li yerleri severlerse de gölgede de yeti?ebilirler. ?yi drene olan zengin ve derin topraklara dikin. Kuraklı?a son derece dayanmakla birlikte, suland?kları takdirde çok daha h?zlı geli?irler.

Üretilmeleri: tohum ve çelikle olur.

KIZILA?AÇLAR (Alnus cinsi)

35 kadar türlü bulunan, yaprak döken a?aç ve çalılardır.

Anavatanları kuzey yarımküre olan bu a?açların pekçok türü genelde akarsu boylarında olmak üzere ülkemizde doğal olarak yeti?mektedir. H?zla büyüyen K?z?la?açlar, akarsu ve dere yataklarında etkin bir erozyon kontrolü ve toprak stabilizasyonu sa?larlar. Bozuk drenajlı, hatta bataklık alanların a?açlandır?lmasında özellikle önemlidirler. Yüzeysel ve istilac? olan kökleri civarlarında başka bitki yeti?mesine izin vermedi?i gibi, su ve kanalizasyon borularına da zarar verebilir.

Tam güne? ya da k?smi gölge yerlerde ve her tür toprakla rahatlıkla yeti?irler. Özellikle bazı türleri bozuk drenajlı ve bataklık muhitlerde en iyi geli?irler. Da?ınık ve karşı?k bir hal alan bitkileri kuvvetlice budayabilirsiniz.

Üretilmeleri: tohumla olur.

?TALYAN KIZILA?ACI (Alnus cordata)

Anavatan? ?talya ve Korsika olan bu a?aç, gençken sütun formlu iken, yaşland?kça yuvarlak bir hal alır. 10 cm. uzunluşunda, parlak-ye?il, oval yaprakları vardır. K?z?la?açlar içinde en az toprak nemine ihtiyaç gösterenidir. 10-1 cm. boylanabilir.

YAPI?KAN KIZILA?AÇ (Alnus glutinosa)

Özellikle karsu boylarında hüdayınabit olarak yeti?en yerli bir türdür. Dikey ve düzensiz büyür. Parlak-ye?il ve geni? yaprakları vardır. Uygun ortamlar sa?landışında çok h?zlı geli?irler. Bataklık yerlerin kurutulması ve gölge sa?laması bakımından k?ymetli bir a?açt?r. 20-25 m. boy ve 10 m. yayılım yapabilir.

KAL?FORN?YA KIZILA?ACI (Alnus rhombifolia)

ülkemizde pek tan?nmayan bir türdür. Dal uçlarının çok zarif, damlamsı bir özelli?i vardır. En h?zlı geli?me gösteren K?z?la?aç türlerindedir. S?ca?a ve rüzgara çok dayanıklıdır. Çabuk oluşturulacak bir görüntü ve gölge vermesinden dolay? değerlidir. 20-25 m. boy, 8-10 m. yayılım yapabilir.

Kaynak

Dr. Gürkan CEYLAN
D?? Mekan Süs Bitkileri ve Peyzajda Kullan?mları
Flora Yayınları